Onderzoek door chatGPT
De media berichten voortdurend over allerlei trends en cijfers over depressie. Zo circuleert al een tijdje de uitspraak ‘1 op de 5 volwassen Nederlanders krijgt te maken met depressie’ (Trimbos). Is dit nu zo? Via de knop ‘DeepResearch’ vroegen we in mei 2025 aan chatGPT om op basis van betrouwbare bronnen (RIVM, Trimbos, Gezondheidsmonitor, zie onder voor een lijst met bronnen) een schets te geven van de depressieve gevoelens onder de Nederlandse bevolking in de afgelopen 5 jaar.
Belangrijkste trends
Het aantal mensen met ernstige depressie in Nederland is tussen 2020 en 2024 aanzienlijk gestegen, met name tijdens de coronaperiode. Na een piek in 2021 is in 2022 een lichte stabilisatie of herstel zichtbaar. De impact verschilt sterk per leeftijdsgroep en geslacht.
Verschillen per leeftijdsgroep
Kinderen en jongeren (<18 jaar)
- Trend: Duidelijke verslechtering tijdens corona; in 2021 voelde 18% van de jongeren (12-25 jaar) zich psychisch ongezond, tegenover 11% in 2019/2020
- Gender: Grote verschillen – in 2021 had 43% van de meisjes emotionele problemen versus 13% van de jongens
- Herstel: Lichte verbetering in 2022 – ongeveer 6% van de 12-18-jarigen rapporteerde een depressie van minstens zes maanden (tegen bijna 7% in 2021)
Jongvolwassenen (18-25 jaar)
- Trend: Sterkste stijging van alle groepen; percentage met hoog risico op depressie steeg van 10% (2020) naar 17% (2022)
- Gender: Zeer uitgesproken verschil – ruim 20% van de jonge vrouwen had in 2022 ernstige depressieklachten tegenover 12,6% van de jonge mannen
- Vergelijking: Bij vrouwen bijna verdrievoudiging van het percentage van 8% naar >20% tussen 2020-2022; bij mannen verdubbeling van 7% naar 13%
Volwassenen (25-65 jaar)
- Trend: Gematigde toename van circa 7% (2020) naar 11-12% (2022) met ernstige depressieklachten
- Leeftijdsgroep 25-35 jaar: Stijging bij mannen van 6,6% naar 12,1% en bij vrouwen van 9,9% naar 15,2% tussen 2020-2022
- Langetermijn: Duidelijke stijging zichtbaar van 4,3% (2016) naar 11,4% (2022) in de leeftijdsgroep 18-65 jaar
Ouderen (65+ jaar)
- Trend: Relatief stabiel gebleven rond 4-5% tussen 2020-2024
- Vergelijking: Nauwelijks effect van corona; percentages bleven vrij constant
- Gender: Kleinere verschillen tussen mannen en vrouwen dan bij jongere leeftijdsgroepen
Definitie ernstige depressie in Nederland
Nederland hanteert de DSM-5-criteria:
- Minimaal vijf van de negen kernsymptomen gedurende ten minste twee weken
- Minstens één van deze symptomen moet sombere stemming of verlies van interesse/plezier zijn
- Symptomen moeten significant lijden of functioneringsproblemen veroorzaken
- Niet toe te schrijven aan een somatische aandoening of middel
Meetinstrumenten
- PHQ-9: Vragenlijst met 9 vragen die direct aansluiten bij DSM-5-symptomen; score ≥20 wijst op ernstige depressie
- K10: Meet psychische nood; afkapscore ≥30 voor ernstige depressie/angst; gebruikt in GGD-Gezondheidsmonitor
- MHI-5: Screent algemene mentale gezondheid; traditionele afkapwaarde ≤60, recent herijkt naar ≤76
- SDQ: Voor kinderen/adolescenten; subschaal emotionele problemen identificeert depressieve tendensen
Invloed van COVID-19
De coronacrisis had een gedifferentieerde impact:
- Jongeren: Sterkste negatieve invloed; bijna de helft gaf aan dat corona hun leven negatief beïnvloedde
- Jongvolwassenen: Versnelling van al bestaande stijgende trend, met piekcijfers in 2021
- Volwassenen: Gemengd effect; vooral belastend voor ouders met jonge kinderen tijdens lockdowns
- Ouderen: Relatief weinig negatieve invloed; sommigen gingen goed om met de beperkingen
Genderverschillen
Vrouwen worden consistent zwaarder getroffen door depressie dan mannen:
- Hoogste risico: Jonge vrouwen (18-25 jaar) vormen de hoogste risicogroep met meer dan 20% in 2022
- Adolescenten: Meisjes rapporteren 3-4x vaker emotionele problemen dan jongens
- Volwassenen: Verschil blijft bestaan maar is minder uitgesproken bij hogere leeftijden
- Non-binaire personen: Hoewel beperkt in reguliere monitors, tonen specifieke onderzoeken dat 49% van non-binaire personen met depressie kampte (tegenover 8% van cis-hetero’s: dit is iemand die zich identificeert met het geboortegeslacht én zich aangetrokken voelt tot het andere geslacht)
Conclusie
Het aantal mensen met ernstige depressie laat tussen 2020-2024 een zorgwekkende stijging zien. Jongeren en jongvolwassenen, vooral vrouwen, tonen de meest alarmerende toename. Na het hoogtepunt in 2021 is er enige stabilisatie in 2022, maar de cijfers blijven significant hoger dan vóór de pandemie. De definitie van ernstige depressie baseert zich op DSM-5-criteria, gemeten met diverse gestandaardiseerde instrumenten zoals de PHQ-9, K10 en MHI-5. De gegevens duiden op een complexe wisselwerking tussen coronastress, leeftijd, gender en andere sociaal-economische factoren die samen bepalen hoe vaak depressie voorkomt in verschillende groepen.
Bronnen
RIVM – Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Trimbos-instituut
CBS – Centraal Bureau voor de Statistiek
GGD’en Nederland
Nederlands Jeugdinstituut (NJi)
HBSC-onderzoek Nederland
Wetenschappelijke literatuur en meetinstrumenten