Er zijn verschillende soorten depressies. Er kan een indeling worden gemaakt in de ernst van de klachten, de soorten klachten die op de voorgrond staan of een indeling naar de vermoedde oorzaken van de depressie. Hulpverleners gebruiken vaak de DSM-classificaties van depressieve stoornissen. De DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) is een diagnostisch handboek voor professionals in de GGZ. Het is een systeem waarin psychische stoornissen worden beschreven naar de laatste wetenschappelijke inzichten. Hierin staan ook de verschillende soorten depressies beschreven met de specifieke kenmerken, zodat er een diagnose gesteld kan worden. Deze diagnoses hebben veel overeenkomsten en het is daarom niet altijd eenvoudig om verschillende soorten depressies te onderscheiden. Het stellen van een juiste diagnose kan helpen bij de beslissing wat de beste behandeling is.
Hieronder zullen we verschillende soorten depressies toelichten. Meer informatie over depressies kun je vinden op thuisarts.nl.
Ernst van de depressie
Naast de soort depressie wordt er ook gekeken naar de ernst van de klachten. Hoeveel invloed hebben de klachten op het dagelijks functioneren? Er kan zo kan een onderscheid worden gemaakt tussen een lichte, matige en zware depressie.
Als een depressie het dagelijks leven sterk beïnvloedt, is het nodig professionele hulp te zoeken. Een gesprek met de huisarts is meestal de eerste stap. Het onderscheid tussen een lichtere of een zwaardere depressie is niet altijd duidelijk. Hulpverleners kijken meestal naar het aantal symptomen en naar de mate waarin iemand nog kan functioneren.
Unipolaire depressieve stoornis
Dit is de officiële naam voor een ‘gewone’ depressie. Er is sprake van langdurige somberheid, interesseverlies en gebrek aan plezier. Daarnaast zijn er andere klachten, zoals veranderingen in eetlust en/of slaap, vermoeidheid, schuldgevoelens, concentratieverlies, besluiteloosheid en suïcidale gedachten. Soms is er sprake van depressieve klachten, zonder dat er wordt voldaan aan de criteria voor de unipolaire depressieve stoornis. In dat geval wordt er gesproken van een ‘minor depression’.
Persisterende depressieve stoornis
Mensen die ooit een depressie hebben gehad, houden soms restverschijnselen over, zoals vermoeidheid en weinig energie, slecht slapen en lichte neerslachtige gevoelens. Een depressie kan ook chronisch –langdurig– worden. We spreken van een chronische depressie wanneer de verschijnselen langer dan twee jaar duren en de klachten ernstig zijn. Periodes met zware klachten worden soms afgewisseld met periodes waarin het beter gaat. Van de mensen die aan een depressie lijden, wordt het bij 15 tot 20% chronisch.
Een lichtere vorm van een chronische depressie is de dysthyme stoornis of dysthymie. De DSM-5 noemt zowel dysthymie als de chronische depressie een persisterende depressieve stoornis. Persisterend, ofwel volhardend, omdat beide soorten minstens twee jaar duren. Bij een dysthyme stoornis kan degene, die eraan lijdt, redelijk functioneren in het dagelijkse leven. De klachten zijn meestal niet al te ernstig en lang niet alle symptomen van depressie zijn van toepassing. Wel brengt deze aandoening vaak langdurige somberheid met zich mee, die vrijwel de hele dag voelbaar is. Het kan ook zijn dat de klachten een poosje niet aanwezig zijn, maar dat duurt nooit lang. Terwijl 5% van de mensen jaarlijks aan een depressie lijdt, heeft ongeveer 1% een dysthyme stoornis.
Seizoensgebonden depressie
Er zijn mensen die zich steevast in een bepaalde periode van het jaar neerslachtig voelen. Meestal is dat in de herfst of de winter, maar het kan ook in andere jaargetijden plaatsvinden (bijvoorbeeld ernstige voorjaarsmoeheid). Afgezien van de somberheid, die in zo’n periode toeslaat, slapen of eten deze mensen vaak veel en voelen zij zich erg moe. De symptomen gaan deels in de tegenovergestelde richting, zoals veel in plaats van weinig eten en slapen en gewichtstoename in plaats van mager worden. Dit noemt men een ‘atypische’ depressie. Vooral meisjes en vrouwen hebben een grote gevoeligheid voor een seizoensgebonden depressie. Behandeling kan helpen, onder andere met lichttherapie.
Bipolaire of manisch-depressieve stoornis
Bij een bipolaire stoornis zijn er naast depressieve periodes ook manische periodes. In zo’n manische fase voel je je abnormaal vrolijk, daadkrachtig en overmoedig, maar ook prikkelbaar en licht ontvlambaar. Tussen de verschillende fases in zijn er relatief rustige periodes. De symptomen van een bipolaire stoornis zijn dus tegenstrijdig: naast somberheid ervaar je ook een uitgelaten stemming, druk gedrag, prikkelbaarheid, verhoogde spraakzaamheid en een opgeblazen gevoel van eigenwaarde. De klachten van een bipolaire stoornis kunnen afnemen of verdwijnen bij een goede behandeling. Medicijnen spelen daarbij een essentiële rol. Het is belangrijk om de manische of depressieve fases in een vroeg stadium te herkennen. De Vereniging voor Manisch Depressieven en Betrokkenen beschikt over nuttige informatie.
Psychotische depressie
Bij een ernstige depressie kan het voorkomen dat iemand er ook psychotische klachten bij krijgt. Dit zijn wanen of hallucinaties, oftewel gedachten en waarnemingen die niet overeenkomen met de werkelijkheid. Bij een psychotische depressie zijn de wanen en hallucinaties in lijn met de stemming. Er kan bijvoorbeeld een zeer sombere waan zijn, waarbij je ervan overtuigd kunt raken dat je niets meer waard bent. Een psychotische depressie wordt tot de zwaardere vormen van depressie gerekend.
Postpartum depressie
Veel vrouwen voelen zich, nadat ze zijn bevallen, huilerig, kwetsbaar, moe en negatief. Dit wordt de ‘baby blues‘ of ‘kraamtranen’ genoemd en is normaal. Als de neerslachtigheid hardnekkig is en lang aanhoudt, kan er sprake zijn van een perinatale depressie. Dit wordt ook een postpartum depressie of postnatale depressie genoemd. (Lees ook het verhaal van Suzanne: “Moedergevoel maakt plaats voor postnatale depressie”.)
De gevoelens van somberheid treden meestal enkele weken na de bevalling op, uiterlijk binnen vier maanden. Soms kunnen deze gevoelens je ook al overvallen tijdens de zwangerschap of na een miskraam of abortus. Vrouwen die dit treft, zijn niet zomaar angstig, moe of verdrietig. Zij voelen zich extreem prikkelbaar en neerslachtig. Soms zijn er psychotische of manische symptomen. Het is belangrijk deze vorm van depressie serieus te nemen, want dan is het goed te behandelen.
PMDD, PME en PMS
Wanneer je depressieve klachten hebt voorafgaand aan je menstruatie spreken de meeste mensen van PMS (Premenstrueel Syndroom). Wanneer deze klachten gepaard gaan met bijvoorbeeld hevige angstklachten, stemmingswisselingen, prikkelbaarheid, woede en soms zelfs met suïcidegedachten, dan spreken we van PMDD (Premenstrual Dysphoric Disorder). Je reageert dan zeer heftig op het natuurlijk stijgen en dalen van je hormonen tijdens de cyclus. Klachten beginnen dan meestal vanaf de eisprong en houden gemiddeld genomen op bij de start van je menstruatie.
Ervaar je de hele cyclus bovenstaande klachten (door een andere aandoening), maar deze verergeren fors in de 2e helft van je cyclus? Dan spreken we over PME (Premenstruele Exacerbatie).
Wil je meer weten over PMDD en PME? Bezoek dan de website van Stichting PMDD Nederland en de Facebook-pagina voor lotgenotencontact.
Depressie en andere aandoeningen
Depressies komen vaak samen voor met andere lichamelijke of psychische aandoeningen. Meest voorkomend zijn angststoornissen of misbruik van alcohol of drugs. Ook andere psychische aandoeningen kunnen samengaan met depressies, zoals PTSS, psychoses, persoonlijkheidsstoornissen, autisme en ADHD.
Bij bepaalde lichamelijke aandoeningen is het bekend dat depressies vaker voorkomen. Veelal gaat het dan om chronische aandoeningen.
Het tegelijk hebben van een depressie en een andere aandoening, kan invloed hebben op de klachten en het effect van de behandeling. Het is daarom belangrijk dat er dan voor beide aandoeningen aandacht is.
Bronnen
Voor deze tekst is gebruik gemaakt van de volgende bronnen: