Vinkers en Vis: wees kritisch maar ook blij dat er pillen zijn…

In 2017 publiceerde de Depressie Vereniging: https://depressievereniging.nl/algemeen/interview-met-christiaan-vinkers-de-auteur-van-even-slikken-over-de-zin-en-onzin-van-antidepressiva/] een bespreking van het boek ‘Even slikken’ van psychiater Vinkers en apotheker Vis. Het doel van het boek was toen vooral depressies en antidepressiva uit het verdomhoekje halen. En zin van de onzin binnen het debat onderscheiden.

Hetzelfde boekje is vier jaar, en een coronacrisis later, opnieuw uitgegeven onder de titel Hoe zit het nu echt met antidepressiva? (herziene druk, 2021).  Ik heb het nog een keer gelezen omdat na 4 jaar alle inzichten en cijfers rond het debat over pillen en depressies weer zijn veranderd. De auteurs verduidelijken bijvoorbeeld dat, hoewel ongeveer een miljoen Nederlanders antidepressiva gebruiken, slechts een deel hiervan langdurig gebruik betreft.

Als ervaringsdeskundige en grootverbruiker (paroxetine) die het debat al twintig jaar volgt, vond ik dit boek prettig om te lezen en kan ik het iedereen aanraden die een nuchtere kijk wil op het huidige debat rond pillen en praten. Waar de discussie normaal verzandt in zwart-wit denken – pillen zijn het kwaad versus pillen zijn de redding – kiezen Vinkers en Vis voor nuance zonder saai te worden.

Wat me vooral blijft aanspreken is hun eerlijkheid over wat we vooral níét weten. Ook nu we weer vier jaar verder zijn. Vinkers en Vis herhalen dat we nog steeds niet precies begrijpen hoe antidepressiva werken, dat de serotoninetheorie over het ‘ontbrekende stofje’ te simpel is, en dat de farmaceutische industrie fouten heeft gemaakt. Tegelijk tonen ze met cijfers aan dat veel horrorverhalen overdreven zijn. Nee, we zitten niet massaal aan de pillen voor elke tegenslag. Nee, antidepressiva veroorzaken geen zelfmoordgolf.

Het nieuwe hoofdstuk over afbouwen en ‘stoppen’ sprak me het meest aan – al ben ik me bewust van mijn eigen bias hier (twee mislukte afkickpogingen in 15 jaar). De erkenning dat ontwenningsklachten geen inbeelding zijn maar een reëel medisch fenomeen deed mij goed. Als ervaringsdeskundige herken ik de worsteling van “Max” die zich afvraagt of hij levenslang moet slikken. Dat de auteurs, als vertegenwoordigers van het medische establishment, toegeven dat afbouwen jarenlang is onderschat, getuigt van moed. Hun behandeling van nieuwe ontwikkelingen zoals ketamine en psychedelica is genuanceerd optimistisch. Geen wilde beloftes, maar ook geen dogmatisch conservatisme.

Het boek slaagt er uitstekend in om het debat te ontnuchteren en te actualiseren. De boodschap “wees kritisch maar ook blij dat ze er zijn” vat het perfect samen. Antidepressiva zijn zeker niet de enige oplossing. Lichte tot matige depressies reageren soms goed op psychologische interventies (zoals cognitieve gedragstherapie en mindfulness – dat weet ik ook uit eigen ervaring). Het gesprek over behandelopties hoort een gezamenlijke beslissing te zijn tussen arts en patiënt, gebaseerd op voorkeur, voorgeschiedenis en ernst van de klachten.
Voor iedereen die worstelt met de vraag “pillen of niet?” is dit verplichte kost. Het doorbreekt zowel het stigma als de mythes, en dat is nog steeds keihard nodig.